วารสารอักษรศาสตร์ ปีที่ 54 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม - ธันวาคม 2568, หน้า 59-81.

บทความนี้มีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาประวัติศาสตร์ของอหิวาตกโรคในประเทศไทยตั้งแต่ ค.ศ. 1820-1959โดยให้ความส าคัญกับการป้องกันโรคและการรักษาผู้ป่วยอหิวาต์ด้วยวิธีการต่าง ๆ ที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลาทางประวัติศาสตร์ บทความนี้เสนอว่า ความรู้เกี่ยวกับเชื้อโรคและการค้นพบสาเหตุของการเกิดอหิวาตกโรคว่าเกิดจากเชื้อแบคทีเรีย Vibrio choleraeไม่ได้ท าให้เกิดการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยส าคัญต่อวิธีการป้องกันและรักษาอหิวาตกโรคในช่วงก่อนกลางคริสต์ศตวรรษที่ 20 การป้องกันโรคด้วยการรักษาสุขอนามัยและการกักโรค และการรักษาโรคโดยใช้ยาฝรั่งและการฉีดน ้าเกลือเข้าหลอดเลือดเป็นวิธีที่รู้จักและใช้กันมาก่อนการยอมรับทฤษฎีเชื้อโรคและก่อนการค้นพบว่าเชื้อแบคทีเรียเป็นสาเหตุของอหิวาตกโรค กับทั้งยังมีการพัฒนาและใช้กันมาอย่างต่อเนื่องหลังจากนั้น ยกเว้นในกรณีของการผลิตวัคซีนที่เป็นผลมาจากการค้นพบเชื้อVibrio choleraโดยตรง อย่างไรก็ดี แม้ว่าจะมีการยอมรับและการฉีดวัคซีนเพื่อป้องกันโรคอย่างกว้างขวาง แต่ประสิทธิภาพในการป้องกันโรคของวัคซีนก็ยังเป็นที่สงสัย บทความนี้ยังเสนอด้วยว่า การป้องกันและการรักษาอหิวาตกโรคในไทยมีความสัมพันธ์อย่างแนบแน่นกับความก้าวหน้าของความรู้ทางการแพทย์ในโลกตะวันตก ความสัมพันธ์ที่ว่ามีทั้งการที่ไทยเป็นผู้รับความรู้เกี่ยวกับอหิวาตกโรคและวิธีการป้องกันและการรักษาโรคมาจากโลกตะวันตกและอาณานิคม และการที่ไทยเป็นพื้นที่หนึ่งที่ส าคัญของการสร้างความรู้เกี่ยวกับอหิวาตกโรครวมถึงวิธีการใหม่ในการรักษาผู้ป่วย โดยที่แพทย์และนักวิจัยชาวไทยเข้าไปมีส่วนร่วมในการผลิตและเผยแพร่ความรู้เหล่านั้นออกไปสู่วงวิชาการทางการแพทย์นานาชาติด้วย

คำสำคัญ: ประวัติศาสตร์ของอหิวาตกโรค, โรคระบาด, การป้องกันอหิวาตกโรค, การรักษาผู้ป่วยอหิวาตกโรค, ประวัติศาสตร์การแพทย์