งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาภาพภาคใต้ในงานเขียนสารคดีของวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง โดยเก็บข้อมูลจากงานเขียนสารคดีของวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง ที่พิมพ์ในนิตยสารสารคดีระหว่างปี พ.ศ. 2545-2566 จำนวน 38 เรื่อง โดยใช้ทฤษฎีเรื่องเล่าและภาพแทน และทฤษฎีเกี่ยวกับการเขียนสารคดีในการวิเคราะห์เรื่องและภาพแทนภาคใต้

ผลการศึกษาพบว่าสารคดีของวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง ได้นำเสนอภาพภาคใต้ แบ่งเป็นสามด้าน คือ สภาพธรรมชาติ ผู้คน และวัฒนธรรม ในลักษณะที่เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน กล่าวคือ ภาคใต้มีทรัพยากรอันอุดมสมบูรณ์ มีทะเลสองฝั่งคาบสมุทรและทะเลสาบ มีป่าดงดิบชื้นและป่าชายหาดที่มีพืชพันธุ์ลักษณะเฉพาะ ประชากรส่วนใหญ่ทำอาชีพประมงชายฝั่งและเกษตรกรรม ประกอบด้วยคนเชื้อชาติไทย จีน มลายู และชนกลุ่มน้อย อาศัยอยู่ร่วมกันในชุมชน ลักษณะสังคมจึงเป็นแบบพหุวัฒนธรรม ต่างช่วยเหลือเกื้อกูลกัน และสืบทอดประเพณีวัฒนธรรมที่แสดงถึงอัตลักษณ์ของกลุ่มชน สะท้อนถึงความผูกพันระหว่างผู้คนกับรากเหง้าทางวัฒนธรรมที่หลากหลาย และมีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกันมายาวนานจวบจนถึงปัจจุบัน
ด้านกลวิธีนำเสนอ วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง บรรยายเรื่องผ่านมุมมองของตนเอง โดยมีการใช้ทั้งมุมมองจากภายนอกแบบผู้สังเกตการณ์ และมุมมองภายในจากการร่วมกิจกรรมหรือเข้าไปมีส่วนร่วมในเหตุการณ์ แล้วถ่ายทอดเรื่องราวให้ผู้อ่านได้รับรู้เสมือนอยู่ในเหตุการณ์นั้นด้วย เนื่องจากผู้เขียนเป็นคนภาคใต้ ทำให้การบอกเล่าวิธีคิดจากมุมมองของคนใน สะท้อนทัศนคติ ค่านิยม ความรู้สึก หรือแม้แต่การใช้ภาษาสำนวนความเปรียบแบบคนใต้ได้เป็นอย่างดี ทำให้เรื่องมีบรรยากาศความเป็นท้องถิ่น มีเสน่ห์สีสัน สร้างความรับรู้เข้าใจและความมีส่วนร่วมให้แก่ผู้อ่าน
เนื่องจากสารคดีเกี่ยวกับภาคใต้มีจุดประสงค์ในการนำเสนอข้อมูลความรู้ เหตุการณ์ และข้อเท็จจริงเป็นหลัก วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง กำหนดประเด็นของเรื่องผ่านการออกแบบโครงเรื่องได้เป็นอย่างดี ส่วนใหญ่มีลักษณะโครงเรื่องแบบส่วนเสี้ยว (fragmented plot) เป็นเรื่องเล่าขนาดยาวที่ประกอบด้วยข้อมูลหลากหลายรวมเข้าด้วยกัน จัดแบ่งเป็นประเด็นในการนำเสนอ ไม่เน้นการดำเนินเรื่องตามลำดับเวลา แต่ให้ความสำคัญแก่การนำเสนอข้อมูลผ่านองค์ประกอบของเรื่อง เช่น ฉาก การกล่าวถึงบุคคลหรือแหล่งข้อมูลในเรื่อง บทสัมภาษณ์ บทสนทนา นอกจากนี้ยังมีการใช้สัญญะต่าง ๆ ที่เป็นองค์ประกอบนอกตัวเรื่อง (paratext) เช่น การจัดวางภาพประกอบ การใช้สี การออกแบบตัวอักษรและเน้นข้อความ การแบ่งเนื้อหาหรือข้อมูลเป็นกลุ่ม ช่วยในการสร้างภาพแทนภาคใต้ร่วมกับภาษาที่ใช้ใน การบรรยายเรื่อง ด้วยวิธีการเล่าเรื่องอย่างมีชั้นเชิง ประกอบกับศิลปะในการใช้ภาษา ทำให้สารคดี ที่นำเสนอภาพภาคใต้ของวีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง เป็นสารคดีสร้างสรรค์ที่ผสมผสานความจริงเข้ากับศิลปะในการถ่ายทอดอย่างงดงาม

คำสำคัญ: ภาพภาคใต้, สารคดี, วีระศักดิ์ จันทร์ส่งแสง