วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ปีที่ 21 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม - ธันวาคม 2568, หน้า 84-124.

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินค่าสัมพันธบทที่เข้าลักษณะวาทวิพากษ์ในกวีนิพนธ์ซีไรต์ ข้อมูลที่ได้มาเป็นการสุ่มเลือกเจาะจงแบบสะดวก การนำเสนอผลวิจัยแสดงในรูปแบบการพรรณนาวิเคราะห์ มีผลวิจัยดังนี้ 1) การใช้สัมพันธบทแบบขนบ ซ้ำจากตัวบทเดียวกัน แต่ดัดแปลงปรับเปลี่ยนให้แตกต่าง เนื่องจากปัจจัยของบริบทที่สนับสนุนให้เกิดเป็นประเด็นวาทกรรม ทว่า มุ่งย้อนกลับไปที่ตัวบทเดิมได้อย่างชัดเจน หรือสืบค้นได้สะดวก ความนิยมของการใช้สัมพันธบทแบบขนบยังคงผลิตวาทกรรมให้เกิดพลังของการเปรียบเทียบได้ และ 2) การใช้สัมพันธบทร่วมสมัย วาทกรรมที่ผลิตขึ้นย่อมถูกกำหนดเฉพาะ ข้อวินิจฉัยเกี่ยวกับลักษณะของสัมพันธบทที่ถูกนำมาใช้เป็นการสืบสาน ปรับเปลี่ยน ดัดแปลง หรือคัดลอกกลายเป็นประเด็นของการวิพากษ์ด้านการสืบทอดตามอิทธิพลของกาลเวลา โดยมีนัยซ่อนเร้นของการอ้างอิงตัวบทที่เคยมีมาก่อนเพื่อกระทบต่อเหตุการณ์ ความคิดเห็น ความรู้สึก และเจตนาที่บรรจุในตัวบทใหม่ ดังนั้น เนื้อหาจากตัวบทที่เกิดก่อนถูกนำมาเชื่อมสัมพันธ์ให้ตัวบทใหม่ที่ต่างช่วงเวลา และผลลัพธ์ในงานวิจัยนี้นำเสนอข้อความรูปภาษา แก่นความคิดเดิม พฤติการณ์บางส่วน/เกือบทั้งหมดมาอ้างเทียบอย่างมีเจตนาเพื่อหวังผลด้านการสื่อสารชุดความคิด ในที่นี้คือ วาทวิพากษ์เชิงประวัติ

คำสำคัญ: กวีนิพนธ์ซีไรต์, สัมพันธบทแบบขนบและร่วมสมัย, วาทวิพากษ์เชิงประวัติ