วารสารมนุษยศาสตร์ ฉบับบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยรามคำแหง ปีที่ 14 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม - ธันวาคม 2568, หน้า 19-35.

การศึกษาครั้งนี้มุ่งสำรวจ ประวัติ พัฒนาการ คุณค่า และสถานภาพร่วมสมัยของศิลปะการเล่นกระบี่กระบอง โดยใช้การวิเคราะห์ข้อมูลทั้งจากเอกสารและภาคสนาม ซึ่งรวมถึงการสังเกตการณ์ การฝึกซ้อม การแสดง การแข่งขัน และการสัมภาษณ์ผู้เชี่ยวชาญและผู้เล่น ผลการศึกษาพบว่า “กระบี่กระบอง” มีรากเหง้ามาจาก ศิลปะการต่อสู้เพื่อการสงครามและการป้องกันตนเองของไทยในอดีต ที่สะท้อนทั้งความกล้าหาญ ภูมิปัญญา และความสามารถทางยุทธศิลป์ของคนไทย ในระยะเริ่มต้น กระบี่กระบองเป็น การฝึกซ้อมเพื่อเตรียมความพร้อมในการรบ โดยใช้อาวุธจำลอง เช่น กระบี่ ดาบ ง้าว พลอง รวมทั้งโล่และดั้ง ต่อมามีการประยุกต์ให้เป็น กิจกรรมเพื่อความบันเทิงและการแสดงเชิงสันทนาการ เพื่อให้ผู้ฝึกเกิดความเพลิดเพลินและมีแรงจูงใจในการฝึกซ้อม ส่งผลให้กระบี่กระบองพัฒนาเป็น การละเล่นและกีฬาประเภทหนึ่ง ที่จำลองการต่อสู้ด้วยอาวุธไทยโบราณ และยังปรากฏในบริบทของการแสดงในราชสำนักอีกด้วย นอกจากนี้ การศึกษายังชี้ให้เห็นถึง คุณค่าทางศิลปะ วัฒนธรรม และคุณธรรม ที่แฝงอยู่ในกระบี่กระบอง ทั้งในด้านการฝึกฝนร่างกายและจิตใจ การปลูกฝังระเบียบวินัย ความเคารพ การรู้แพ้รู้ชนะ และการมีน้ำใจนักกีฬา ตลอดจนสะท้อนถึงภูมิปัญญาการอนุรักษ์ศิลปะการต่อสู้ของชาติในมิติทางวัฒนธรรม สำหรับสถานภาพในปัจจุบัน พบว่ากระบี่กระบองยังคงได้รับการส่งเสริมจากหลายหน่วยงาน ทั้งภาครัฐและสถาบันการศึกษา มีการจัดการแข่งขันในหลายระดับ แต่ความนิยมกลับ ลดลงอย่างต่อเนื่อง อันอาจส่งผลให้การสืบทอดภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมแขนงนี้ประสบความเสี่ยงต่อการสูญหาย หากขาดกลไกการส่งเสริมอย่างยั่งยืน

คำสำคัญ: กระบี่กระบอง, ภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม, ศิลปะการต่อสู้