วารสารรามคำแหง ฉบับมนุษยศาสตร์ ปีที่ 44 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม-ธันวาคม 2568, หน้า 127-156.

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ที่จะศึกษาวรรณคดีเรื่อง กุมารคำกลอน ของพระเทพโมลี (กลิ่น) ในลักษณะเชิงประวัติ ลักษณะของตัวบทและลักษณะเด่นของวรรณคดี โดยผู้เขียนได้ศึกษาตัวบทอย่างรอบด้าน เริ่มต้นจากศึกษากวีเชิงประวัติและศึกษาตัวบทอย่างละเอียด ผลการศึกษาพบว่า ด้านสมัยที่แต่ง กุมารคำกลอน สามารถสันนิษฐานได้ 2 ข้อ ข้อสันนิษฐานแรกอาจจะแต่งขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ตามความนิยมการแต่งเรื่อง มหาชาติ หรือ มหาเวสสันดรชาดก และข้อสันนิษฐานที่ 2 อาจจะแต่งในปลายสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจนถึงต้นสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ด้านเอกสารที่พบมีทั้งต้นฉบับตัวเขียนสมุดไทย สมุดฝรั่งและฉบับพิมพ์ ฉบับพิมพ์มีการพิมพ์สองครั้ง ชื่อเรื่องต่างกัน แต่รายละเอียดคือเรื่องเดียวกัน ด้านลักษณะของตัวบทแต่งด้วยกลอนเพลงยาว กวีมีความรู้ทางภาษาอย่างดี สามารถใช้ภาษาในการแต่งอย่างไพเราะ สามารถสร้างสรรค์คำใหม่ใช้ในการแต่ง รวมทั้งใช้ภาษาสร้างความเปรียบอย่างมีวรรณศิลป์ ด้านลักษณะเด่นของ กุมารคำกลอน พบว่ามีอยู่ 4 ประการ คือ การได้อิทธิพลจากกัณฑ์กุมารมาแต่งเป็นวรรณคดี การสรรคำเพื่อสร้างอารมณ์ความสะเทือนใจ การนำเสนอความซับซ้อนและความหลากหลายของจิตใจมนุษย์ และการสืบทอดเรื่องพุทธศาสนาในบริบทการสร้างวรรณคดีสมัยรัตนโกสินทร์

คำสำคัญ: กุมารคำกลอน พระเทพโมลี (กลิ่น) มหาเวสสันดรชาดก มหาชาติ